فیلمساز و نئوزون؛ چهره های مستعار و سینمای سیاسی در لوکارنو ۲۰۲۶

جشنواره فیلم لوکارنو در هفتاد و نهمین دوره خود، علاوه بر بزرگداشت چهره هایی مانند جیمز گری و دارن آرونوفسکی، توجه ویژه ای به فیلمسازان نوظهور از سراسر جهان دارد. در میان آثار بخش Pardi di Domani، نام فیلمساز ایرانی و گروه هنری نئوزون به چشم می خورد؛ دو نام مستعار که فیلم هایشان با دغدغه های سیاسی، اجتماعی و محیط زیستی ساخته شده اند.

فیلمساز با یک فیلم کوتاه تازه به لوکارنو می آید

فیلمساز، نام هنری صالح کاشفی، هنرمند ساکن تهران است که پیش از این با فیلم بلند فیلم Wolfgang در جشنواره بین المللی فیلم روتردام حضور داشت. او حالا فیلم کوتاه ۲۱ دقیقه ای فیلم Ãsheghetam را در بخش Pardi di Domani – Concorso Corti d’Autore لوکارنو به نمایش جهانی می گذارد.

این فیلم که نویسندگی، کارگردانی و تدوین آن را خود فیلمساز انجام داده، داستان شبی آشفته در تهران را دنبال می کند؛ شبی که یک مهمانی زیرزمینی با دخالت نیروهای گشت ارشاد و آغاز ناگهانی جنگ مختل می شود. در چنین شرایطی، یک جوان برای دوام آوردن در برابر واقعیت خشن بیرون، به دنیایی عاطفی و خیالی در کنار همراه خود پناه می برد.

ساخت فیلم را حدود یک سال پیش، پس از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل، آغاز کردم. با اینکه تولید آن بسیار پیچیده بود، برایم مهم بود فیلم را هرچه سریع تر تمام و منتشر کنم؛ چون لازم بود در کوتاه ترین زمان ممکن دیده شود. لوکارنو با نمایش نسخه نهایی نشده موافقت کرد و فیلم حدود دو هفته پیش به پایان رسید.

— فیلمساز

فیلمساز می گوید عنوان اثر، عبارتی بسیار پرشور برای بیان محبت است و به هویت عاطفی شخصیت های داستان اشاره دارد. او همچنین درباره نام هنری خود توضیح داده که «فیلمساز» در فارسی به معنای سازنده فیلم است و بخش «ساز» در آن، به موسیقی نیز اشاره می کند؛ هنری که در کنار سینما دنبال می کند.

نامی برای فاصله گرفتن از گذشته

به گفته فیلمساز، انتخاب این نام تصمیمی آگاهانه بوده است. او می خواسته از نام شناسنامه ای و لایه های فرهنگی، خانوادگی و تاریخی مرتبط با آن فاصله بگیرد و هویتی مستقل برای فعالیت هنری خود بسازد. فیلمساز در سال های گذشته فیلم های کوتاه متعددی ساخته که از میان آنها می توان به فیلم The Three Letter Word، فیلم Kim Kardashian in a Cat’s Eyes، فیلم I Was Gonna Kill Myself but Instead I Made This Film، فیلم Leaving Here and Her و فیلم Overture اشاره کرد.

او درباره شرایط سیاسی ایران نیز نگاه خوش بینانه ای ندارد و معتقد است هیچ قدرت یا حکومت و سلطنتی برای همیشه باقی نمی ماند. این نگاه در فیلم تازه او نیز بازتاب پیدا کرده و اثر، بیشتر از ارائه امید مستقیم، بر گسست از واقعیت و تلاش جوانان برای تحمل شرایط دشوار تمرکز دارد.

نئوزون و پرسش درباره مالکیت زمین

در بخش بین المللی Pardi di Domani، فیلم کوتاه ۱۴ دقیقه ای فیلم Together از گروه هنری نئوزون به نمایش درمی آید. این اثر با استفاده از تصاویر آرشیوی و محتوای شبکه های اجتماعی، میل انسان به مالکیت زمین و دارایی را بررسی می کند و در برابر آن، مفهوم همزیستی را در برابر فردگرایی رو به رشد قرار می دهد.

نئوزون یک گروه هنری اکوفمینیست است که در سال ۲۰۰۹ در برلین و پاریس شکل گرفت. فریدریکه کرستن و میشائلا متزگر دو چهره اصلی این گروه هستند و در پروژه های مختلف با هنرمندان دیگر نیز همکاری کرده اند. آثار نئوزون بر پایه کلاژ شکل می گیرند و پرسش های جامعه شناختی درباره تاثیر فعالیت انسان بر اقلیم، طبیعت و دیگر گونه های زیستی را دنبال می کنند.

این گروه در فیلم های خود بارها تصاویر پیدا شده از یوتیوب، تیک تاک و دیگر منابع را از زمینه اصلی جدا کرده و در بستری تازه قرار داده است. از آثار قبلی آنها می توان به فیلم Good Boy – Bad Boy، فیلم Unboxing Eden، فیلم Shake Shake Shake، فیلم Little Lower Than the Angels، فیلم Biting the Dust و فیلم Lake of Fire اشاره کرد.

روایتی تازه از تاریخ انسان

ایده ساخت فیلم Together پس از مطالعه کتاب The Dawn of Everything نوشته دیوید گریبر و دیوید ونگرو شکل گرفت. اعضای نئوزون می گویند در بسیاری از روایت های رایج، تاریخ بشر با یک مسیر ثابت توضیح داده می شود: سکونت، ادعای مالکیت، کشیدن مرز و دور شدن تدریجی انسان ها از یکدیگر. آنها در فیلم خود می پرسند این روایت تا چه اندازه تنها روایت ممکن از گذشته است.

به باور اعضای گروه، بخش زیادی از این تصاویر و روایت ها در کشورهای شمال جهانی و توسط نهادهای محدودی تولید شده اند. در نتیجه، تاریخ گذشته اغلب از زاویه دید همان ساختارهای اجتماعی تفسیر شده است. نئوزون تاکید می کند که پژوهش های تازه در حال بازنویسی نقش انسان های نخستین و زنان در شکل گیری جوامع اولیه هستند؛ تغییری که نه فقط به دلیل کشف شواهد جدید، بلکه به دلیل حضور مفسران و پژوهشگران متنوع تر رخ داده است.

نئوزون فعالیت خود را سیاسی می داند، اما تاکید می کند که عنوان فعال اجتماعی شاید برای توانایی یک فیلم کوتاه بیش از اندازه بزرگ باشد. دغدغه اصلی گروه، بررسی بهره کشی انسان از طبیعت و دیگر گونه های زیستی است. مورچه ها نیز در فیلم Together نقش مهمی دارند؛ موجوداتی که به گفته نئوزون، برای بقای جمعی استاد ساختن پل هستند و همین ویژگی، تصویری متفاوت از همکاری را در برابر داستان های رایج درباره برتری انسان قرار می دهد.

حضور فیلمساز و نئوزون در لوکارنو ۲۰۲۶ نشان می دهد بخش های ویژه جشنواره همچنان فضایی برای معرفی صداهای مستقل، فرم های سینمایی تجربه گرا و فیلم هایی فراهم می کنند که از طریق نام های مستعار یا ساختارهای گروهی، نگاه متفاوتی به مسائل سیاسی و اجتماعی جهان دارند.